Από τη σάρκωση στην Ανάσταση
Τὸ ἐπ᾽ ἐμοί, ἐνόσῳ ζῶ καὶ ἀναπνέω καὶ σωφρονῶ, δὲν θὰ παύσω πάντοτε, ἰδίως δὲ κατὰ τὰς πανεκλάμπρους ταύτας ἡμέρας, νὰ ὑμνῶ μετὰ λατρείας τὸν Χριστόν μου, νὰ περιγράφω μετ᾽ ἔρωτος τὴν φύσιν καὶ νὰ ζωγραφῶ μετὰ στοργῆς τὰ γνήσια ἑλληνικὰ ἤθη.
Αλ. Παπαδιαμάντης, Λαμπριάτικος Ψάλτης
Τόσο η περίοδος του Πάσχα όσο και εκείνη των Χριστουγέννων έγιναν αρκετές φορές το λογοτεχνικό φόντο των διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Αν και εκ πρώτης όψεως η επιλογή του αυτή φαίνεται να είναι απλά η αποτύπωση μιας ηθογραφικής πραγματικότητας, με μια δεύτερη προσεκτικότερη ματιά ο αναγνώστης των «χριστουγεννιάτικων και πασχαλινών» διηγημάτων του Σκιαθίτη συνειδητοποιεί ότι μάλλον δεν επιλέγει τυχαία να ζωντανέψει τους ήρωές του μέσα στον συγκεκριμένο λειτουργικό χρόνο. Ο Θεός που σαρκώνεται και πορεύεται προς τον Σταυρό και την Ανάσταση αποτελεί για τον Παπαδιαμάντη παράδειγμα για τον πάσχοντα άνθρωπο κάθε εποχής, ο οποίος καλείται να Τον μιμηθεί και να Τον συναντήσει στη δική του σταυροαναστάσιμη πορεία μέσα στον κόσμο. Ανάμεσα, λοιπόν, στις ποιητικές περιγραφές της φύσης και στην ηθογράφηση της ελληνικής κοινωνίας της εποχής του ο Σκιαθίτης υμνεί τον Χριστό μέσα από τα βάσανα, τις οδύνες και τις αγωνίες των συγκαιρινών του. Με τον συγγραφικό χρωστήρα του ιστορεί το υπαρξιακό βάθος των απλών, καθημερινών και ταπεινών ηρώων των, των οποίων τὰ πάθια κ᾿ οἱ καημοὶ [1] της ζωής γίνονται η αρένα όπου ασκούνται στο διπλό ισόβιο άθλημα της ελευθερίας και της αγάπης.
Με αφορμή τη γιορτή των Χριστουγέννων καθώς και το έτος Παπαδιαμάντη (2021), μια ομάδα μαθητριών και μαθητών της β΄ τάξης του Αρσακείου Λυκείου Θεσσαλονίκης αποφάσισε να ζωντανέψει επί σκηνής την πιο αθόρυβη αλλά ταυτόχρονα και την πιο μελωδική παρουσία του παπαδιαμαντικού έργου: τον Ξεπεσμένο Δερβίση. Αν και η πλοκή του συγκεκριμένου διηγήματος δεν σχετίζεται με τις μεγάλες γιορτές του Χριστιανισμού, ο παπαδιαμαντικός ήρωας μοιάζει να ακολουθεί, έστω και ανεπίγνωστα, την πορεία του σαρκωμένου Θεανθρώπου. Ο «ἄστεγος, ἀνέστιος, φερέοικος» μουσουλμάνος εμφανίζεται ξαφνικά, στην καρδιά του φθινοπώρου, στα αθηναϊκά σοκάκια του Θησείου με μόνη περιουσία το Νάϊ του. Αποδέχεται ταπεινά το «ἄστατον τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων», επωμίζεται αγόγγυστα τον δικό του σταυρό και ένα βράδυ που αναγκάζεται να διανυκτερεύσει στη φρεσκοσκαμμένη σήραγγα του τρένου ενώνει με τη μελωδία του ολόκληρο τον κόσμο. Ο Σκιαθίτης περιγράφοντας τον ήχο του Νάϊ, μεταξύ άλλων αναφέρει: «Νάϊ, νάϊ. Κατὰ δύο κοκκίδας, διαφέρει διὰ νὰ εἶναι τὸ Ναί, ὁποὺ εἶπεν ὁ Χριστός. Τὸ Ναὶ τὸ ἥμερον, τὸ ταπεινόν, τὸ πρᾷον, τὸ Ναὶ τὸ φιλάνθρωπον». Ο ήχος που ανεβαίνει από τα έγκατα της γης προσανατολίζει τη ματιά του αναγνώστη στον ουρανό, στη μεγαλειώδη συγκατάβαση του Θεού να σαρκωθεί ως ο μεγαλύτερος Ξένος, για να φανερώσει σε κάθε «διωγμένον, ἐξωρισμένον, ἀνέστιον» τούτου του κόσμου ότι η πορεία προς τον Γολγοθά μπορεί να γίνει το πέρασμα προς το ξέφωτο της Ανάστασης.
Το θεατρικό δρώμενο Ο Ξεπεσμένος Δερβίσης πραγματοποιήθηκε με αφορμή το έτος Παπαδιαμάντη με τη συμπλήρωση 170 ετών από τη γέννηση (1851) και 110 από τον θάνατό του. Στο δρώμενο συμμετείχαν οι μαθήτριες και οι μαθητές της Β΄ Λυκείου: Καλλιστρίδου Κατερίνα, Κουνδουράς Γιώργος, Παπαοικονόμου Άννα, Σταυροπούλου Φωτεινή, Στυλιανού Στέλλα, Τουλγαρίδου Μαρία, Τσολάκης Κωνσταντίνος, Χρηστίδου Πολύμνια. Υπεύθυνοι καθηγητές: Αντώνης Νεονάκης, Τίνα Πλατσή, Άννα Σγουρού.
___________________________________________
[1] Αλ. Παπαδιαμάντης, Το Μοιρολόγι της Φώκιας.
