Στις 23 Νοεμβρίου η Γ΄ Γυμνασίου επισκέφτηκε την έκθεση «Κοινοί Ιεροί Τόποι», που φιλοξενείται στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η έκθεση βασίζεται στη σύζευξη της σύγχρονης τέχνης με την ανθρωπολογική έρευνα, καθώς τα έργα τέχνης λειτουργούν ως νέοι τόποι διαπραγμάτευσης εννοιών του ιερού. Φωτογραφίες, έργα τέχνης, εικόνες, ανθρωπολογικά τεκμήρια συμπλέκονται, ανανοηματοδώντας την έννοια της θρησκευτικής συνύπαρξης. Η έκθεση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2015 στο Μουσείο Ευρωπαϊκών και Μεσογειακών Πολιτισμών (MuCEM) στη Μασσαλία της Γαλλίας και τώρα φιλοξενείται στη Θεσσαλονίκη σε τρεις χώρους: στο ΜΜΣΤ, στο Μουσείο Φωτογραφίας και στο Γενί Τζαμί.

Πριν την επίσκεψη

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας των μαθητών για τη διδακτική επίσκεψη, οι μαθητές Σταύρος Παπαχρήστος, Νικήτας Παπαδόπουλος και Νικόλαος Κώστα ανέλυσαν και εξήγησαν στους συμμαθητές τους, στο αμφιθέατρο του Σχολείου, διαφάνειες που παρουσίαζαν το περιεχόμενο της έκθεσης. Εκεί επισημάνθηκε η κοινή καταγωγή των Αβρααμικών θρησκειών (Ιουδαϊσμός, Μουσουλμανισμός, Χριστιανισμός) ως αφετηρία κατανόησης της συγκεκριμένης έκθεσης.

Στη συζήτηση τονίστηκε ότι η Θεσσαλονίκη είναι η ιδανική πόλη για να αφηγηθεί κανείς την ιστορία των «Κοινών Ιερών Τόπων», διότι έχει αποτελέσει σταυροδρόμι πολιτισμών και στο παρελθόν αλλά και σήμερα. Κατά τη διάρκειά της, προβλήθηκαν φωτογραφίες παλαιών κατοίκων της Θεσσαλονίκης (Εβραίων, Μουσουλμάνων και Χριστιανών).

Τονίστηκε επίσης το ότι, παρά τις θεολογικές τους διαφορές, οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες μοιράζονται ένα σύνολο κοινών στοιχείων ως προς τις πεποιθήσεις, τις τελετουργίες, τα ιερά πρόσωπα και τους ιερούς τόπους. Προσεύχονται στα ίδια μέρη και πολλές φορές σέβονται και τιμούν ο ένας τα ιερά πρόσωπα του άλλου. Τα παιδιά παρακολούθησαν εικόνες και προβληματίστηκαν πάνω σε αυτές.

 Κατά την επίσκεψη

Την ημέρα της επίσκεψής μας στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ειδικοί μουσειολόγοι εκπαιδευτικών προγραμμάτων, μας ξενάγησαν στις ανθρωπολογικές και καλλιτεχνικές εκφράσεις που φιλοξενούνται στην έκθεση, επισημαίνοντας τα σημεία που ενώνουν τους λαούς και συναντώνται τα διαφορετικά «πιστεύω». Είδαμε έτσι πώς ιερά αφιερωμένα σε προφήτες και πατριάρχες, στην Παναγία και σε αγίους, τιμώνται επίσης από διαφορετικές θρησκείες με τον ίδιο σεβασμό.

Επίσης, παρατηρήσαμε πώς έργα σύγχρονης τέχνης (φωτογραφίες, εικόνες, γλυπτά, ανθρωπολογικά τεκμήρια και εγκαταστάσεις-installations) δίνουν ένα νέο νόημα στην έννοια των θρησκευτικών συμβόλων αλλά και της συνύπαρξης, σε μια πρωτότυπη αφήγηση της θρησκευτικής έκφρασης του ανθρώπου ανά τους αιώνες.

Μετά την επίσκεψη

Τα παιδιά (με εργασίες, συζητήσεις και οργανωμένες αντιλογίες στην τάξη) αξιολόγησαν και κατανόησαν το νόημα της επίσκεψης στην έκθεση «Κοινοί Ιεροί Τόποι», δηλώνοντας εντυπωσιασμένα και αρκετά πιο κατατοπισμένα, όσον αφορά τις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες, με όλο το πολιτισμικό και καλλιτεχνικό πλαίσιο που τις συνοδεύει. Κάποιες από τις εντυπώσεις τους καταγράφονται πιο κάτω.

Μεγαλύτερη εντύπωση μού έκανε:

Η αίθουσα με τα αντικείμενα-τάματα, τα ελάφια με τις σανίδες, τα κοσμήματα και τα έργα μοντέρνας τέχνης. (Δήμητρα Νουλέζα, Ιφιγένεια Παναγιωτίδου, Μάρκος Κοσμίδης)

Το έκθεμα με τους άρτους από πηλό. (Βασιλική Μπούσιου)

Η παραχώρηση του χώρου προσευχής, από τους μουσουλμάνους στους εβραίους και αντίστροφα, στο σπήλαιο Αβραάμ-Αβραάμ και Σάρα-Σάρα. Θα έκανα κι εγώ το ίδιο αν υπήρχε ανάγκη. (Παναγιώτης Μπιτζιλής)

Το ότι αποδίδουν τις επιθυμίες τους με κύβους ζάχαρης. Επίσης έμαθα ότι κάθε θρησκεία έχει θετικά και αρνητικά. (Αλεξάνδρα Κωνσταντίνου)

Οι μύθοι, οι συζητήσεις περί των φωτογραφιών που βλέπαμε και εκείνα τα έργα τέχνης με τη χρυσή σανίδα και το κεφάλι του ελαφιού. Μου άρεσε επίσης πολύ το παιχνίδι με τα κυβάκια ζάχαρης που κάναμε. Το καινούργιο που έμαθα είναι ότι, αν συνεργαστούν σωστά οι θρησκείες, μπορούμε όλοι να συνυπάρξουμε αρμονικά. (Νικήτας Παπαδόπουλος)

Η σύνδεση των τριών μεγάλων θρησκειών μέσα από την τέχνη. Έμαθα επίσης πως οι άλλες θρησκείες σέβονται πρόσωπα από τον Χριστιανισμό. (Νικόλας Κώστα)

Όλη η έκθεση, γιατί διαφέρει τόσο απ’ τα υπόλοιπα μουσεία! Γενικά δεν πίστευα ποτέ ότι η τέχνη σχετίζεται τόσο άμεσα με τη θρησκεία. Χάρηκα που όλες οι απόψεις ήταν σεβαστές, φτάνει να έχει κανείς λίγη φαντασία και να αιτιολογεί αυτό που νιώθει. Έμαθα και συνειδητοποίησα ότι, με το πέρασμα των χρόνων, η τέχνη εξελίσσεται πολύ και με τη φαντασία δημιουργούνται πολύ όμορφα και πρωτότυπα έργα. (Νίκος Μαυρόπουλος)

Το σκοτεινό δωμάτιο με το βίντεο από το σπήλαιο Αβραάμ-Αβραάμ και Σάρα-Σάρα. (Σταύρος Παπαχρήστος)

Έμαθα και συνειδητοποίησα:

Ότι μέσω της τέχνης περνούν πολλά θρησκευτικά μηνύματα, αρκεί να έχει κανείς φαντασία. (Ζήσης Κολυμπιώτης)

Τις πολλές ομοιότητες μεταξύ των μονοθεϊστικών θρησκειών. (Χρήστος Παπαχρόνης, Αντώνης Πατεράκης)

Ότι υπάρχει εξέλιξη στην τέχνη και στις θρησκείες. (Νανούσης Παύλος, Αντώνης Πατεράκης)

Ότι γνωρίζαμε ήδη πολλά για τις θρησκείες από την προετοιμασία που έγινε στο σχολείο.  (Ιφιγένεια Παναγιωτίδου, Βασιλική Μπούσιου, Μάρκος Κοσμίδης)

Ευχαρίστως θα παραχωρούσα κι εγώ τον χώρο προσευχής μου για κάποια ειδική περίσταση σε κάποιον αλλόθρησκο. Ο Θεός είναι ένας και όλοι έχουν δικαίωμα στην προσευχή, φτάνει να υπάρχει αλληλοκατανόηση και σεβασμός στο διαφορετικό. (Ηλίας Μεντεσίδης, Αντώνης Πατεράκης, Αλεξάνδρα Κωνσταντίνου, Νίκος Μαυρόπουλος)

Καινούργια πράγματα για τις θρησκείες. (Ηλίας Μανωλόπουλος)

Τους μαθητές προετοίμασαν για την επίσκεψη στην έκθεση οι καθηγήτριες Θρησκευτικών, Αριστέα Τσιακάλου και Ευλαμπία Τσιρέλη, με τη συνδρομή της καθηγήτριας Γαλλικών Σοφίας Καρασσάβα.