..ζωντανεύουν οι πρωταγωνιστές του Μακεδονικού Αγώνα

Στον απόηχο της εορτής για την επέτειο του Πολυτεχνείου, κάποιος μαθητής παρατήρησε ότι τον Οκτώβριο, σε διάστημα ενός μόνο μηνός, συμπίπτουν οι επέτειοι του μακεδονικού αγώνα (1904), της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης στους βαλκανικούς πολέμους (1912), του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου (1940)  και της εξέγερσης στο Πολυτεχνείο (1973). Κοινός παρονομαστής ο αγώνας για την ελευθερία την παιδεία και την αξιοπρέπεια.

 Ο ιστορικός χρόνος και ο χρόνος της ιστορίας μπλέκονται στην πορεία της μνήμης. Ο μαθητής μας είχε δίκιο. Όλα ξεκίνησαν από τον μακεδονικό αγώνα, που προσπαθούμε να μην τον ξεχνάμε και για αυτό τον γιορτάζουμε λίγο πριν τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης.

Την Παρασκευή 11 Οκτωβρίου 2024 και στο πλαίσιο των εορτασμών για την επέτειο του Μακεδονικού Αγώνα πραγματοποιήθηκε στο Αρσάκειο Λύκειο Θεσσαλονίκης και στα τμήματα της Β΄ και Γ τάξεως ενημερωτική ομιλία σχετικά με το ιστορικό και γεωπολιτικό υπόβαθρο του αγώνα (το μείζον Ανατολικό Ζήτημα), την σπουδαιότητά του και την προσωπική συμμετοχή και θυσία των πρωταγωνιστών του και ειδικότερα του Παύλου Μελά, από τον θάνατο του οποίου συμπληρώνονται 120 χρόνια.

Μοιράστηκε φυλλάδιο με σχετικές πληροφορίες τόσο για την ένοπλη όσο και την διπλωματική φάση του αγώνα (the Greek struggle for Macedonia για  τους ξένους ιστορικούς). Έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι ο ακήρυχτος και ανορθόδοξος αυτός πόλεμος, που ενέπλεκε τρία διαφορετικά έθνη, αποτελεί  την ελληνική αντίδραση  στις ανθελληνικές ενέργειες και τον ένοπλο αγώνα των Βουλγάρων στο χώρο της Μακεδονίας. Ήταν κυρίως αγώνας των αμάχων που στήριξαν τα ελληνικά ένοπλα σώματα – κληρικοί και εκπαιδευτικοί με τις αρσακειάδες δασκάλες στην πρωτοπορία, χωρικοί και αστοί, έμποροι, επιστήμονες και υπάλληλοι, διπλωμάτες και στρατιωτικοί , άνδρες γυναίκες και παιδιά συσπειρώθηκαν σε μια γενική και αποφασιστική κινητοποίηση.

Το διακύβευμα ήταν το δικαίωμα του πληθυσμού να αυτοπροσδιορίζεται ακολουθώντας τη συνείδησή του και όχι υποκύπτοντας σε καταναγκασμούς και σκοπιμότητες.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διαχρονία της ελληνικής γλώσσας της Μακεδονίας – η αρχαία μακεδονική γλώσσα ανήκει κυρίως στην αρχαία δωρική διάλεκτο – με οδηγό σημειώσεις του καθηγητή γλωσσολογίας και προέδρου των Αρσακείων Σχολείων κ. Γ. Μπαμπινιώτη.

Οι ήρωες του μακεδονικού αγώνα και οι θυσίες τους μοιάζουν απομακρυσμένοι από τη σημερινή καθημερινή ζωή. Έτσι άλλωστε συμβαίνει με όλους τους πρωτοπόρους, όταν το όραμά τους έχει γίνει πραγματικότητα και έχουν ήδη περάσει 120 χρόνια από τότε.

Με αυτήν τη σκέψη και εφόσον το αναλυτικό πρόγραμμα το ευνοούσε, αποφασίστηκε να αφιερωθεί μία διδακτική ώρα για κάθε τμήμα, προκειμένου να γίνει κατανοητό ότι αυτά που σήμερα απολαμβάνουμε ως αυτονόητα, δηλαδή ο αυτοπροσδιορισμός, η θρησκευτική ελευθερία, η εκπαιδευτική δραστηριότητα και η συνύπαρξη σε κλίμα σεβασμού και συνεργασίας, κατακτώνται με βάση υψηλές αρχές και αξίες και με ανεπανάληπτη αυτοθυσία. Συγχρόνως, χρησιμοποιώντας ως αφορμή το επετειακό  επιτραπέζιο ημερολόγιο που είχε εκδώσει το Σωματείο «Μουσική Συντροφιά» το 2004, θελήσαμε να προσεγγίσουμε τις μορφές των ηρώων όχι ως ιστορικό υλικό αλλά ως ένα ζωντανό πρότυπο ήθους.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ΄ λυκείου, στο πλαίσιο του μαθήματος της «Ιστορίας του νεότερου και σύγχρονου κόσμου» ασχολήθηκαν με το θέμα αξιοποιώντας χάρτες και κείμενα. Όπου χρειάστηκε, χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα από την ταινία του Φίλιππου Φυλακτού « Παύλος Μελάς» (ηρωικό πολεμικό μελόδραμα του 1974).

Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Β΄ λυκείου, αξιοποιώντας και το υλικό του μαθήματος «Αρχές Φιλοσοφίας», το σχετικό με την πολιτική σκέψη και δράση, προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια μορφή «επικοινωνίας» χρησιμοποιώντας επιστολική γραφή.  Επίσης με τη βοήθεια φωτογραφιών «ανακάλυψαν» το πόσο «κοντά» τους βρίσκονταν οι άνθρωποι του μακεδονικού αγώνα στο διάδρομο του επάνω ορόφου του σχολείου. Τη δράση εμψύχωσε και συντόνισε η φιλόλογος Αντωνία Βουλγαράκη.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

Αγαπητέ Παύλε Μελά,

Με συγκίνηση σας γράφω ως μαθητής που μαθαίνει για τον αγώνα σας για την ελευθερία της Μακεδονίας. Η θυσία σας μας εμπνέει όλους να αγαπάμε την πατρίδα και να αγωνιζόμαστε για τα ιδανικά μας. Το θάρρος σας, να εγκαταλείψετε την άνεση της ζωής σας και να ριχτείτε στον αγώνα, μας δείχνει τον δρόμο της αυταπάρνησης και της προσφοράς. Σας ευχαριστούμε για το παράδειγμά σας, το οποίο μάς θυμίζει ότι οι αξίες και τα πιστεύω μας είναι πάνω απ’ όλα. Σας υπόσχομαι ότι θα κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη σας.

Με σεβασμό,
Κελεκτσόγλου Αντώνης

Μια επιστολή που δεν θα επιδοθεί ποτέ…

Αξιότιμε κύριε Δραγούμη,

Σας χαιρετώ εγκάρδια. Με μεγάλη μου τιμή και ενδιαφέρον, θα ήθελα να μάθω από σας λεπτομέρειες και περιστατικά για εκείνη τη μεγάλη μάχη του μακεδονικού αγώνα.

Θα ήθελα, αν ήσασταν κοντά μας, να σας ρωτήσω περισσότερα για την καθημερινότητά σας και τις σκέψεις και τις ασχολίες σας; Φαντάζομαι ότι τα καθήκοντά σας ως διπλωμάτης και συγγραφέας είναι ποικίλα και απαιτητικά.

Επίσης, θα ήταν ιδιαίτερη τιμή να μάθω πώς βλέπετε τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα της εποχής μας. Ποιες είναι οι απόψεις σας για την πορεία του έθνους μας και ποιες είναι οι σκέψεις σας για το μέλλον της Ελλάδας;

Ανυπομονώ για την απάντησή σας

Με εκτίμηση,
Κωνσταντίνος Μπόρος

ΥΓ ξέρω βέβαια πως μόνο στα βιβλία μπορώ να τα βρω αυτά. Αλλά ήταν ωραίο να στείλω μια τέτοια επιστολή.

Αξιότιμε Παύλο Μελά,

Ξέρω  πως δεν γνωριζόμαστε, τουλάχιστον προσωπικά, παρόλα αυτά ένα κομμάτι του εαυτού μου νιώθει την ανάγκη να σε ευχαριστήσει για όλα όσα έκανες στο δικό σου μακρινό παρελθόν και έχουν καθορίσει το δικό μου παρόν.

Η αλήθεια είναι πως συχνά αναφερόμαστε στη δράση όλων σας, εγκωμιάζουμε τα κατορθώματα σας και εξαίρουμε τις στρατιωτικές σας δεξιότητες. Ωστόσο, από τη στιγμή που δεν έχω τριβή με την έννοια της μάχης, και αφού βρέθηκαν αρκετοί πριν από εμένα για να σας ευχαριστήσουν για την ανδρεία και τις ικανότητές σας,  θα ήθελα να σταθώ στις αξιοθαύμαστες προσωπικότητές σας που αποτελούν αντικείμενο έμπνευσης.

Αρκετά χρόνια μετά, και ενώ οι καιροί μοιάζουν ευκολότεροι, παρατηρώ ανθρώπους γύρω μου να σκύβουν το κεφάλι και να υποτάσσονται σε δυσκολίες, να παραδίδονται στην καθημερινότητα και να διστάζουν να ξεπεράσουν τα εμπόδια που συναντούν, αφού αφήνουν ανθρώπους και καταστάσεις να τους κλείνουν τον δρόμο. Έτσι, όταν οι λέξεις στα βιβλία σκιαγραφούν παραδείγματα ανθρώπων που καταφεύγουν στην αυτοθυσία, κοιτούν στα μάτια τις δυσκολίες και στέκονται περήφανοι και ατρόμητοι απέναντι σε αυτές, αξιοποιώντας τις πέτρες που οι άλλοι τους ρίχνουν για να τους κλείσουν τον δρόμο για να χτίσουν το δικό τους κάστρο, αισθάνομαι δέος και σεβασμό, αλλά πρωτίστως νιώθω την ανάγκη να τους ευχαριστήσω για το κουράγιο που μου δίνουν καθημερινά.

Καλώς η κακώς, η αποφασιστικότητα, η λήψη πρωτοβουλιών και η ανάληψη ευθυνών συνιστούν παραδείγματα αξιών που δεν βρίσκουν τον χώρο τους στα σχολικά βιβλία. Έτσι η παρουσία σας στα σχολικά εγχειρίδια, στα κάδρα των διαδρόμων και στην ιστορία που όλοι μας απολαμβάνουμε να διηγούμαστε, αναπτερώνει το ηθικό μας, εντείνει το πατριωτικό μας αίσθημα και μας υπενθυμίζει ότι σε έναν κόσμο γεμάτο απάνθρωπους οφείλουμε να γίνουμε οι άνθρωποι που επιζητούμε. Ευχαριστούμε λοιπόν που μέσα από το παρελθόν συνεχίζετε να ζείτε ανάμεσά μας και να μεταλαμπαδεύετε μηνύματα διαχρονικά που καλλιεργούν το πνεύμα μας.

Με σεβασμό
Οικονόμου Κωνσταντίνα

Θεσσαλονίκη 1 Οκτωβρίου 1904

Αξιότιμε κύριε Μελά,

Με μεγάλο σεβασμό και θαυμασμό σάς απευθύνω αυτή την επιστολή, νιώθοντας την ανάγκη να εκφράσω τις πιο θερμές μου ευχαριστίες για τον αγώνα και την αφοσίωσή σας στον Μακεδονικό Αγώνα. Με τα έργα και τις θυσίες σας, προσφέρατε στην πατρίδα ένα παράδειγμα ανδρείας, αλτρουισμού και αγάπης για την Ελλάδα, εμπνέοντας όλους μας να ακολουθήσουμε το δρόμο του καθήκοντος και της αρετής.

Είναι εξαιρετικά συγκινητικό το γεγονός ότι, παρόλο που γνωρίζετε τους κινδύνους, συνεχίζετε με απαράμιλλη αποφασιστικότητα και πίστη να προστατεύετε τα εδάφη και την ελευθερία της Μακεδονίας μας. Οι προσπάθειές σας αναπτερώνουν το ηθικό μας και μας δίνουν ελπίδα για ένα μέλλον όπου ο ελληνισμός θα μπορεί να ζει ελεύθερος και ασφαλής στη δική του γη.

Σας παρακαλώ να μην σταματήσετε τον αγώνα σας. Η πατρίδα σας χρειάζεται και όλοι οι Έλληνες σάς ευγνωμονούμε βαθύτατα. Το παράδειγμά σας είναι φωτεινός οδηγός για τις επόμενες γενιές, και η κληρονομιά που αφήνετε θα παραμείνει για πάντα στις καρδιές μας.

Με σεβασμό και απέραντη ευγνωμοσύνη,
Παπαδόπουλος Σοφοκλής

Αξιότιμε ήρωα του Μακεδονικού Αγώνα,

Με σεβασμό και βαθιά συγκίνηση, σου γράφω αυτή την επιστολή για να τιμήσω τη μνήμη και τη θυσία σου, που σημάδεψαν για πάντα την ιστορία και την ψυχή της Μακεδονίας μας. Η ανδρεία σου, η ακλόνητη πίστη σου στην ελευθερία και η αγάπη σου για την πατρίδα ενέπνευσαν γενιές Ελλήνων να κρατήσουν ψηλά τη σημαία της ελευθερίας.

Σε καιρούς δύσκολους, όταν ο κίνδυνος και η απειλή βάραιναν πάνω στον τόπο μας, εσύ στάθηκες στην πρώτη γραμμή, προσφέροντας τα πάντα για την υπεράσπιση των δικαίων μας. Χάρη στην ανιδιοτελή σου προσφορά, η ελληνική ψυχή άνθισε ξανά στα χώματα της Μακεδονίας και η φλόγα της πίστης δεν έσβησε ποτέ.

Σήμερα, οι Έλληνες σε θυμόμαστε με ευγνωμοσύνη. Το όνομά σου είναι γραμμένο στις σελίδες της ιστορίας μας, αλλά και στις καρδιές μας, καθώς μας διδάσκει πως η αγάπη για την ελευθερία και την πατρίδα δεν γνωρίζει ούτε φόβο ούτε συμβιβασμούς.

Σε ευχαριστούμε για την ελπίδα και το φως που άφησες κληρονομιά. Η θυσία σου μας εμπνέει, μας δυναμώνει και μας καθοδηγεί να συνεχίσουμε το έργο που ξεκίνησες.

Με απέραντη ευγνωμοσύνη και σεβασμό,
Παπαλεξανδρής Μιλτιάδης

Αξιότιμε κύριε Παύλο Μελά,

Έχω ακούσει πάρα πολλά για εσάς από τους δασκάλους μου και έχω συναντήσει το όνομα σας εκατοντάδες φορές στα βιβλία ιστορίας.

 Κάθε φορά όμως που μελετάω τη ζωή σας, πέρα από τον θαυμασμό που με διακατέχει, νιώθω ένα αίσθημα απορίας.

Γιατί θέλατε τόσο πολύ να ελευθερώσετε την Μακεδονία; Τι σας έκανε να μη φοβάστε να δώσετε ακόμα και τη ζωή σας για να είμαστε εμείς ελεύθεροι; Πως μπορέσατε να αφήσετε πίσω την οικογένεια σας;

Γνωρίζω πολύ καλά ότι οι ερωτήσεις αυτές είναι δύσκολο, για να μη πω αδύνατο, να απαντηθούν όμως πραγματικά θέλω να μάθω την δίκη σας ιστορία γραμμένη από εσάς τον ίδιο.

Πως γίνεται να αγαπάς κάτι που δεν μπορείς να πιάσεις ή να δεις, όπως είναι η πατρίδα και η ελευθερία, τόσο πολύ ώστε να πεθάνεις για αυτό; Ακόμα, άμα βλέπατε την Ελλάδα του σήμερα θα συνεχίζατε να πιστεύετε ότι η θυσία σας άξιζε;

Φυσικά δε μπορούμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω όποτε το μόνο που μπορώ να σας πω σήμερα με σιγουριά είναι ότι όλοι εμείς οι Έλληνες σας ευχαριστούμε για ότι μας προσφέρατε εσείς και οι συμπολεμιστές σας και θα σας τιμούμε μέχρι η γαλανόλευκη να μη κυματίζει πια στον ουρανό.

Με εκτίμηση,
Κυριακή (Ύρια) Περτζινίδου

Αγαπητέ Παύλο Μελά,

Με βαθιά εκτίμηση και σεβασμό, σου απευθύνω αυτή την επιστολή, αναγνωρίζοντας τον ηρωισμό και την αυτοθυσία σου για την πατρίδα. Οι θυσίες που έχεις κάνει και ο αγώνας σου για ελευθερία είναι πηγή έμπνευσης για όλους μας.

Ζούμε σε εποχές που απαιτούν θάρρος και αλληλεγγύη, και η ιστορία σου μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία έχει κόστος. Οι αξίες για τις οποίες πάλεψες, όπως η τιμή και η εθνική υπερηφάνεια, πρέπει να παραμείνουν ζωντανές στις καρδιές μας.

Σε ευχαριστώ για όλα όσα έχεις προσφέρει. Ο αγώνας σου δεν είναι μόνο δικός σου, αλλά και όλων μας. Είμαστε υπερήφανοι που έχουμε ανθρώπους σαν εσένα, που στέκονται με αποφασιστικότητα απέναντι στις προκλήσεις.

Με εκτίμηση,
Πρωτοφανούσης Φίλιππος

Αγαπητέ Μακεδονομάχε,

Με δέος και τιμή σου γράφω τούτες τις λέξεις, θέλοντας να σου εκφράσω την απέραντη ευγνωμοσύνη και θαυμασμό μου για την αφοσίωση και την ανδρεία σου στον αγώνα για την ελευθερία της Μακεδονίας μας. Σε δύσκολους καιρούς, όπου η γη της Μακεδονίας δέχτηκε αμέτρητες προκλήσεις και κινδύνους, στάθηκες με απαράμιλλη γενναιότητα και προσήλωση.

Γνωρίζω καλά πως η ζωή σου είναι γεμάτη θυσίες και δυσκολίες. Ξέρω πως τα μονοπάτια που διαβαίνεις είναι σκληρά και επικίνδυνα, μα δεν δειλιάζεις. Στέκεις ψηλά, με πίστη και αγάπη για την πατρίδα, για το δίκαιο, για την ελευθερία. Η ψυχή σου είναι γεμάτη από το μεγαλείο των προγόνων μας, και η καρδιά σου χτυπά για την Ελλάδα και το μέλλον του έθνους μας.

Αγαπημένε Μακεδονομάχε, με τις πράξεις σου διδάσκεις σε όλους εμάς, τους νεότερους, τι σημαίνει αληθινή αγάπη για την πατρίδα. Είσαι φάρος φωτεινός που μας καθοδηγεί και μας εμπνέει να παλεύουμε για τα ιδανικά και τις αξίες μας, ακόμη και στα πιο δύσκολα μονοπάτια. Να είσαι σίγουρος πως οι κόποι σου και οι θυσίες σου δεν θα ξεχαστούν ποτέ.

Σε ευχαριστώ από καρδιάς. Σου εύχομαι δύναμη και υγεία, και η σκέψη όλων μας είναι μαζί σου. Να γυρίσεις νικητής, με τη Μακεδονία ελεύθερη και περήφανη όπως της αξίζει.

Με απέραντο σεβασμό και θαυμασμό,
Ρηγόπουλος Βασίλειος

Αγαπητέ Παύλο Μελά,

Γράφω σε σένα, έναν ήρωα που θαυμάζω από παιδί. Μέσα στους μεγάλους Μακεδονομάχους η μορφή σου ξεχωρίζει. Είσαι σύμβολο πατριωτισμού, θυσίας και αγάπης για την πατρίδα.

Όταν ακούω για σένα, φαντάζομαι έναν γενναίο άντρα που αγωνίστηκε για την ελευθερία μας. Μου φαίνεται δύσκολο να πιστέψω ότι έζησες σε τόσο δύσκολες εποχές και ότι πέρασες από τόσες περιπέτειες. Θαυμάζω το κουράγιο σου και την αποφασιστικότητά σου να παλέψεις για αυτό που πίστευες.

Σε θαυμάζω ιδιαίτερα και για άλλους λόγους. Αρχικά εσύ, ο γόνος μιας πλούσιας οικογένειας εμπόρων, που δεν είχε κανένα δεσμό με τη Μακεδονία, εκτός από τον αγνό πατριωτισμό, εγκατέλειψες την οικογένειά σου και την καλή ζωή που θα είχες στην Αθήνα και έφυγες για τη Μακεδονία, όπου πολέμησες σκληρά και έδωσες τη ζωή σου για την πατρίδα και μία εθνική υπόθεση για την οποία αγωνίστηκες με πάθος.

Επίσης, τολμώ να πω ότι με συνδέουν και κάποιοι οικογενειακοί δεσμοί μαζί σου. Πολλές φορές έχω ακούσει από τη γιαγιά μου ότι ένας θείος της, άνδρας της αδερφής του παππού της, μετέφερε σε τσαντήλα, όπως χαρακτηριστικά λέει, το κεφάλι σου από τη Στάτιστα στην Καστοριά, για να μην αναγνωρίσουν το νεκρό σου σώμα οι εχθροί. Αισθάνομαι, λοιπόν, κι εγώ περήφανος που είμαι απόγονος Μακεδονομάχων.

Σε ευχαριστώ για όσα έκανες για εμάς. Χάρη σε σένα και σε άλλους ήρωες σαν εσένα, μπορούμε σήμερα να ζούμε ελεύθεροι σε μια ενωμένη Ελλάδα. Η θυσία σου δεν ξεχνιέται. Είσαι για μας πηγή έμπνευσης και παράδειγμα προς μίμηση.

Θα ήθελα να μπορούσα να σε συναντήσω για να σε ευχαριστήσω. Να σε ρωτήσω, ακόμη, για τα όνειρά σου, τι σε ενέπνευσε να αγωνιστείς, τι ένιωθες όταν ήσουν μακριά από την οικογένειά σου και αν φοβόσουν ποτέ , για τις στιγμές χαράς που έζησες, αλλά και για τον πόνο που ένιωσες. Ίσως κάποια μέρα, αν μπορέσω να ταξιδέψω στο χρόνο, θα ήθελα να σου πω από κοντά πόσο σε σέβομαι και σε θαυμάζω.

Μέχρι τότε, θα συνεχίσω να μελετώ την ιστορία σου και να εμπνέομαι από το παράδειγμά σου. Με κάνεις να νιώθω περήφανος που είμαι Έλληνας.

Με απέραντο σεβασμό για τη θυσία σου
Αλέξανδρος Φραγκίδης